poniedziałek, 1 czerwca 2020

Matematyczne debaty i małe fascynacje - nietypowe pomysły na edukacje oraz matematyczne inspiracje

We wcześniejszym artykule (link poniżej) wspomniałem, że od kwietnia 2020 roku rozpoczęliśmy debaty matematyczne. Można powiedzieć, że była w nim zawarta również kwietniowa lista debat, a teraz chciałbym podzielić się listą majową (o niej za chwilę).

Dla tych, którzy poszukują kwietniowej listy przebojów matematycznych, oto ona:

No i teraz powtórzę się, bo uważam, że to akurat ważne. Każda z naszych debat coraz bardziej przyciąga bardzo różnych odbiorców. Wbrew pozorom wcale nie są nimi wyłącznie nauczyciele matematyki, lecz nauczyciele różnych przedmiotów, edukatorzy oraz osoby interesujące się nauczaniem i uczeniem się. Co więcej, pojawiają się także osoby, które deklarują, że z matematyką albo mieli niewiele wspólnego... albo chcą posłuchać o niej (bądź też uczestniczyć na żywo), ponieważ czują, że ten temat jest dla nich szczególnie ważny czy też interesujący.

Poniżej przedstawiam telegraficzny skrót tego, czego można oczekiwać po każdej z debat (jak też link do każdej z nich). Prawie do wszystkich z nich (na tej liście) podaję odnośnik do serwisu YouTube. Uważam, że jest to o tyle wygodne i dobre rozwiązanie, że na tej platformie można oglądać filmy w dowolnej rozdzielczości oraz szybkości. Minusem z kolei jest to, że jak na razie nie ma pod nimi komentarzy. Dla osób chcących oglądać te wydarzenia wraz z komentarzami, podaję także linki do debat na stronie (profilu) Edu-klaster (na Facebooku).

Zwykle debaty trwają około 100 minut (czasami ciut dłużej), chociaż coraz częściej odbiorcy są tak zaangażowani, że kończymy je dopiero w okolicach dwóch godzin! Tak czy inaczej są one w mojej ocenie dość wartościowe i inspirujące, więc każdy może z nich coś dla siebie wybrać i w praktyce wykorzystać.

Chcę podkreślić wyraźnie, że te debaty nie są warsztatami metodycznymi, ponieważ nie to jest ich celem. Piszę to po to, aby osoby, które poszukują konkretnych sposobów, technik, metod i narzędzi pracy... nie musiały tracić czasu ani frustrować się, czekając na to kiedy się one pojawią.

W debatach matematycznych stawiamy głównie na przemyślenia, inspiracje, dzielenie się swoimi pomysłami i doświadczeniem oraz różnorodnym spojrzeniem na dane zagadnienie. Wynika z tego, że pod żadnym pozorem nie są to spotkania naukowe czy też akademickie, nawet jeśli często biorą w niej udział typowi matematycy (mam na myśli osoby mające formalne wykształcenie w tym kierunku).


Takie piękne cuda potrafi tworzyć Joanna Redzimska (dziękuję za piękną grafikę Joanno!), która jest cudotwórczynią zajmującą się tworzeniem tego typu dzieł sztuki :). Dodam, że ta graficzna notatka powstała na bazie debaty matematycznej o pysznej nazwie... "Przepis na ciasteczka - Myślenie algorytmiczne".

Dla tych, którzy poszukują majowej listy przebojów matematycznych, oto ona (kontynuacja z poprzedniej listy):


5) Jak pomóc swojemu dziecku w matematyce - 9 maja 2020 roku (113 minut)



W edukacji matematycznej wiele zależy od naszych domów rodzinnych. Niezwykle istotnym jest to, w jaki sposób pracujemy z naszymi dziećmi, jak je wspieramy i jakie tworzymy im warunki do nauki.

Po raz kolejny będziemy mieli okazję ku temu, aby przyjrzeć się matematyce. Tym razem temat o który nas wiele razy prosiliście. Chodzi mianowicie o to jak pomóc swojemu dziecku w matematyce.


6) Matematyczny PR - Jak dobrze sprzedać matematykę - 17 maja 2020 roku (119 minut)



"Matematyka to czarna magia, którą jedynie wybrani są w stanie zrozumieć. Jest trudna, więc lepiej jej się nie uczyć. Dodatkowo jest nieprzydatna, bo to tylko głupie liczenie i rozwiązywanie bezsensownych zadań w nieskończoność".

Słyszeliście kiedyś takiego typu komunikaty? A może sami tak uważacie lub znacie kogoś kto tak uważa?

Takie stereotypy i uprzedzenia związane z matematyką narosły na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Czy rzeczywiście ta "zła matematyka" jest taka straszna jak ją malują?

A co by się stało gdybyśmy zaprosili do tego wydarzenia osoby, które uwielbiają ten jakże odmienny stan umysłu?


7) Przepis na ciasteczka - Myślenie algorytmiczne - 24 maja 2020 roku (97 minut)



Gdybyśmy rozebrali matematykę na czynniki pierwsze, okazałoby się, że jest to zbiór wielu przepisów. Dokładnie tak jak w kuchni. Młody adept gotowania będzie odtwarzał te przepisy, kosztował i sam wyciągał wnioski z tego co robi. Przepisy mamy spisane w naszych książkach kucharskich i gdy potrzebujemy któregoś z nich, sięgamy po książkę i odtwarzamy.

Nasze kolejne próby prowadzą nas w stronę samodoskonalenia. Coraz więcej z tego rozumiemy, dowiadujemy się, jaki wpływ mają poszczególne elementy. Stajemy się lepszymi kucharzami.

Co więcej. Przepis kuchenny, to bardzo precyzyjny algorytm. Dokładnie taki, jak dzielenie pisemne. Żeby go dobrze wykonać, musimy postępować według odpowiedniej procedury.

Stawiamy zatem hipotezę: Najlepiej trenować matematykę, robiąc ciasto. Pytanie czy rzeczywiście trzeba najpierw poznać proste receptury czy też można matematyką zachwycać się bez konieczności posiadania we krwi algorytmów na pieczenie czy też gotowanie matematycznych składników.


8) Nieudane próby, czyli matematyka bez błędów - 31 maja 2020 roku (117 minut)



Błędy, błędy i błędy... co by tu z nimi począć? Co zrobić, żeby ludzie nie odsuwali się od matematyki?

Chcielibyśmy rozpocząć dyskusję o konstruktywnym podejściu do tego najtrudniejszego w matematyce wyzwania. Jak można się uczyć na nieudanych próbach?

Otóż, aby tego dokonać zaprosiliśmy po dwie osoby, które mocno różnicą się doświadczeniami jeśli chodzi o matematykę. Pierwsze para akurat nie miała okazji z matematyką być za pan brat, zaś druga - można powiedzieć, że matematykę w pewien sposób od zawsze miały we krwi i czują jej obecność w powietrzu. Mamy również dodatkowo pasjonata matematyki, którego marzeniem jest to, aby wspierać nauczycieli jak też edukatorów, w tym aby ich podopieczni mogli realizować swój potencjał najlepiej jak się tylko da!

Tak, powiedzmy sobie to jasno! Ta debata będzie wyjątkowo z kilku powodów. Jednym z nich jest dobór gości, którzy będą w niej występować. Kolejnym będzie waga i znaczenie tematu, który stanowi ogromne wyzwanie dla nas jako społeczeństwa, ale również edukatorów i ludzi, którzy mają pokazywać istotę jak i piękno nauki (nie tylko matematyki). A najbardziej wartościowe powinny być wnioski oraz okazja do inspiracji i refleksji związanej z tym co się będzie działo i jak pozwoli nam to otworzyć umysł i serce, aby wspierać w nauce matematyki nie tylko dzieci... i nie tylko w matematyce!


Takie piękne cuda potrafi tworzyć Joanna Redzimska (dziękuję za piękną grafikę Joanno!), która jest cudotwórczynią zajmującą się tworzeniem tego typu dzieł sztuki :). Dodam, że ta graficzna notatka powstała na bazie debaty matematycznej o pysznej nazwie... "Nieudane próby - czyli matematyka bez błędów".


Mam takie wrażenie, że tego typu debaty mogą dać okazję do podzielania się między sobą swoimi opiniami jak też wzajemnej inspiracji (nie mylić z adoracją!). Jeśli sprawilibyśmy, aby mogły one docierać do jak najszerszej grupy odbiorców (zwłaszcza tych, którzy ich potrzebują), wówczas jest szansa na to, aby dzięki temu nauczyciele mogli mieć powód ku temu, aby przemyśleć swoje podejście do nauczania matematyki. Co więcej, byłaby to dla nich również możliwość ku temu, aby posłuchać jak inni postrzegają jej nauczanie i jakie mają doświadczenia z tym związane. Z kolei takie działanie może realnie prowadzić do chęci zmiany na lepsze. I o to właśnie nam chodzi!

Czy takie działania mają sens? Otóż uważam, że mają i to duży. Pozwalają one przede wszystkim na to, aby osoby związane z matematyką poczuły wsparcie i chociażby możliwość upewnienia się co do tego, w jaki sposób nauczają matematyki, ale również mogą jeszcze lepiej nauczać! Zapraszamy bowiem do naszych debat osoby, które często są praktykami oraz mają tony pomysłów... na to w jaki sposób matematyka może być świetnie uczona, a także na co warto zwracać szczególną uwagę w tym procesie.

Myślę zatem, że taka forma popularyzacji matematyki, a jednocześnie możliwość dotarcia do stosunkowo dużej grupy odbiorców może być jedną z realnych możliwości ku temu, aby matematyka była uczona i odkrywana przez dzieci i młodzież jeszcze pełniej, efektywniej oraz dawała powody do radości i dumy.

Na koniec moja osobista prośba: Jeśli uważasz, że ten artykuł jest lub może być pomocny innym, to podziel się nim, tak aby dotarł do jak największej grupy osób dla których może być ważny i wartościowy. Najprościej jest moim zdaniem wkleić linka na swoim fanpejdżu w mediach społecznościowych bądź też na swojej tablicy (profilu), tak aby dotrzeć do możliwie dużej grupy.

Za każdą pomoc i wsparcie będę bardzo wdzięczny - dzięki temu inni będę mieli dostęp do tego co może być dla nich wartościowe.

piątek, 15 maja 2020

Cudowna bajka o tym jak inspirować nauczycieli i edukatorów dzięki spotkaniu pasjonatów z ekspertami

Od jakiegoś czasu (kilku lat) marzyłem o tym, aby mieć możliwość docierania z tym co ważne i wartościowe do znacznie większej liczby osób. Dodam, że mam na myśli nauczanie matematyki, takie aby było jak najbardziej rozwojowe i efektywne dla dzieci.

Na początku rozmawiałem z niewielką grupą znajomych, następnie znalazłem grupy edukacyjne związane z nauczaniem matematyk. Później zostałem nie tylko zachęcony, ale również przekonany do tego, aby jak najszybciej założyć bloga. Zwłaszcza, że na blogu pozostają wszystkie opublikowane treści i jest do nich bardzo łatwy dostęp z dowolnego cyfrowego urządzenia (bez konieczności logowania i zakładania konta).

Kolejny krok to przejście na poziom na którym będę mógł współpracować z innymi, tak aby w jednym miejscu zbierać ekspertów i pasjonatów związanych z matematyką, po to aby dzielili się swoimi pomysłami, doświadczeniem oraz ogromną wiedzą. I tutaj okazało się, że taką osobą, która pomaga mi w realizowaniu mojego marzenia jest Wojtek Gawlik - główna lokomotywa fundacji Edu-klaster i jednocześnie prowadzący debaty (dziękuję Wojtku za danie mi tej szansy i także za realizowanie różnorodnych tematycznie dyskusji online).

Krótko powiem dlaczego mnie to tak cieszy. Otóż dzięki formie debat online, które odbywają się na profilu Edu-klaster, mamy możliwość ku temu, aby dotrzeć do kilkudziesięciu tysięcy osób. Inaczej mówiąc, liczba wyświetleń generowana przez mojego bloga (przez wszystkie artykuły) w ciągu pół roku... to dwa lub trzy dobre spotkania (debaty). Czyli można powiedzieć, że efektywność bardzo mocno wzrosła. Dodatkowym istotnym czynnikiem jest również to, że jest możliwość interakcji w czasie rzeczywistym. Zdarza się, że pod debatą po jej zakończeniu jest około 300-500 komentarzy, a do tego bardzo duża ich część jest wartościowa i może stanowić inspirację.


Inicjatywa polegająca na cyklicznych spotkaniach matematycznych wzbudziła nie tylko zainteresowanie, ale także została ciepło przyjęta przez odbiorców. Wielokrotnie na końcu każdej z tych debat padają miłe słowa, podziękowania, prośby o kolejne debaty oraz poruszanie różnych wątków jak i zagadnień. W obecnym momencie jesteśmy na poziomie 12-15 tysięcy wyświetleń, ale wierzę, że w końcu dojdziemy do 50-60 tysięcy. To bardzo duże wyzwanie, wymagające dużej pracy (często niewidocznej), ale wierzę, że dzięki temu dotrzemy do tych, którzy o tej inicjatywie nigdy nie słyszeli (i jej nie widzieli).

A jeśli przyjmiemy założenie, że 30% odbiorców to nauczyciele (pracujący w szkole), to przy 50 tysiącach wyświetleń możemy liczyć na około 15 tysięcy nauczycieli matematyki, którzy mają możliwość zobaczenia tego, że można inspirować się od praktyków i ekspertów. A od tego już bardzo blisko, żebyśmy mogli widzieć efekty tych działań w radości i zrozumieniu matematyki przez dzieci. I nieco matematyki jeszcze. Jeśli każdy z nauczycieli uczy i ma bezpośredni wpływ na 80 dzieci (uczniów), wówczas 15 tysięcy nauczycieli wpływa na... ponad milion naszych pociech!

Tomaszu, czy chciałbyś kiedykolwiek mieć możliwość dotarcia do kilkunastu tysięcy nauczycieli, którzy uczą matematyki ponad milion dzieci? Odpowiedź jest prosta - zawsze o tym marzyłem i gdyby dało się to spełnić, to byłoby to mega niesamowite i wartościowe.

Dla pokazania efektu skali dodam, że jak wynika z danych Ministerstwa Edukacji Narodowej, w trwającym obecnie roku szkolnym (2019/2020) do szkół podstawowych uczęszcza w sumie ponad 3 mln uczniów. Jeśli chodzi o liczbę szkół ponadpodstawowych, to w trwającym obecnie roku jest ich około 1,5 miliona. Łącznie w Polsce możemy mówić aż o 4,6 mln uczniów [dane pozyskane w dniu 2020-05-15, na podstawie dostępu do witryny - https://www.zadluzenia.com/ilu-jest-uczniow-w-polsce].

Teraz przejdźmy do konkretów. Do tej pory zrealizowaliśmy kilka debat, ale każda z nich coraz bardziej przyciąga bardzo różnych odbiorców. Wbrew pozorom wcale nie są nimi wyłącznie nauczyciele matematyki, lecz nauczyciele różnych przedmiotów, edukatorzy oraz osoby interesujące się nauczaniem i uczeniem się.

Inicjatywę rozpoczęliśmy w kwietniu 2020 roku i jedynie "zerowa" debata była dla nas testem odporności na stres, ponieważ problemy techniczne (łączność z Internetem i brak głosu) po prostu powaliły premierową debatę. Niemniej nie poddaliśmy się i tę testową debatę powtórzyliśmy (z sukcesem) kilka dni później.

Poniżej przedstawiam telegraficzny skrót tego czego można oczekiwać po każdej z debat jak też link do każdej z nich. Dodam, że zwykle debaty trwają około 100 minut, chociaż coraz częściej odbiorcy są tak zaangażowani, że kończymy je dopiero w okolicach dwóch godzin! Tak czy inaczej są one w mojej ocenie wartościowe i inspirujące, wiec każdy może z nich coś dla siebie wybrać i w praktyce wykorzystać.

1) Wiara w matematycznego siebie - 11 kwietnia 2020 roku

https://www.facebook.com/eduklasterpl/videos/573138409964445/


Poszukujemy odpowiedzi na pytanie dlaczego dzieci tak bardzo w siebie nie wierzą oraz jak wzmacniać w nich poczucie pewności siebie.


2) W poszukiwaniu kompetencji matematycznych - 16 kwietnia 2020 roku

https://www.facebook.com/events/867548273757482/


Osią naszej rozmowy jest poszukiwanie alternatywnych sposobów rozwijania kompetencji matematycznych. Dzielimy się naszymi inspiracjami na wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży w zakresie tego wspaniałego przedmiotu, do którego tak wielu zostało niesłusznie zniechęconych.


3) Jak dobrze zacząć, czyli matematyka wczesnoszkolna -  21 kwietnia 2020 roku

https://www.facebook.com/events/155049945910825/


Dyskutujemy na temat rozwoju kompetencji matematycznych w odniesieniu do edukacji wczesnoszkolnej. Porozmawiamy o tym, jak dobrze poznać uczniów i pomóc im rozgościć się w tej niesamowitej krainie matematycznej.


4) Pokochać królową nauk - 29 kwietnia 2020 roku





W tej debacie kontynuowaliśmy naszą rozmowę na temat królowej nauk. Jeżeli ktoś miał okazję nas posłuchać 16 kwietnia, to wie, że było warto. Ponadto w czasie naszej dyskusji zachęcaliśmy do przemyśleń i dzielenia się swoimi pomysłami. Razem zastanawialiśmy się nad tym w jaki sposób można pokochać królową nauk - MATEMATYKĘ. A proszę mi wierzyć, że nie tylko jest to możliwe, ale również dostępne w zasadzie dla każdego, kto zechce spróbować!

Lista debat zrealizowanych w kwietniu 2020
Lista debat zrealizowanych w kwietniu 2020 roku


Pojawia się teraz pytanie do kogo i dla kogo są adresowane te debaty? Trudno jest podać ścisłą grupę odbiorców, ale na pewno można powiedzieć o tym, że mogą być nimi:

- nauczyciele matematyki,
- studenci chcący być nauczycielami (zwłaszcza matematyki),
- rodzice, którzy sami nauczają matematyki,
- edukatorzy, którzy formalnie nie są nauczycielami,
- pasjonaci, których interesuje to na czym polega nauczanie matematyki
- metodycy, którzy poszukują inspiracji,
- osoby, które lubią matematykę i chcą posłuchać pasjonatów,
- osoby, które nie miały pozytywnych doświadczeń z nauką matematyki, ale pomimo tego matma ich interesuje

Powyżej wymienione grupy są odbiorcami, ale pod żadnym względem nie jest to zamknięty krąg. Bywa bowiem tak, że dołączają do nas osoby, które po prostu chcą być świadkami i uczestnikami tego, w jaki sposób rozmawiają między sobą pasjonaci, a także również praktycy jak i eksperci - zarówno w studio jak i na widowni (czacie).

Czy takie działania mają sens? Otóż uważam, że mają i to duży. Pozwalają one przede wszystkim na to, aby osoby związane z matematyką poczuły wsparcie i chociażby możliwość upewnienia się co do tego w jaki sposób nauczają matematyki, ale również mogą jeszcze lepiej nauczać! Zapraszamy do naszych debat osoby, które są praktykami oraz mają tony pomysłów na to w jaki sposób matematyka może być świetnie uczona, a także na co warto zwracać szczególną uwagę w tym procesie.

Myślę zatem, że taka forma popularyzacji matematyki, a jednocześnie możliwość dotarcia do stosunkowo dużej grupy odbiorców może być jedną z realnych możliwości ku temu, aby matematyka była uczona i odkrywana przez dzieci i młodzież jeszcze pełniej, efektywniej oraz dawała powody do radości i dumy.
Na koniec moja osobista prośba: Jeśli uważasz, że ten artykuł jest lub może być pomocny innym, to podziel się nim, tak aby dotarł do jak największej grupy osób dla których może być ważny i wartościowy. Najprościej jest moim zdaniem wkleić linka na swoim fanpejdżu w mediach społecznościowych bądź też na swojej tablicy (profilu), tak aby dotrzeć do możliwie dużej grupy.

Za każdą pomoc i wsparcie będę bardzo wdzięczny - dzięki temu inni będę mieli dostęp do tego co może być dla nich wartościowe.

sobota, 7 marca 2020

Matematyka jakiej nie znacie - czyli na co nowego jeszcze czekacie: plany na najbliższe lata

Czym jest studniówka? Można powiedzieć, że to studniowa przerwa między ważnym wydarzeniem. Jak zapewne wielu czytelników zauważyło... w ostatnich 100 dniach nie pojawił się żaden artykuł na blogu, więc niektórzy z mogli pomyśleć, że "było tak ciekawie, ale niestety skończyło się to co dobre". Być może warto napisać kilka słów na temat tego co dalej. Mam bowiem wrażenie, że to może być dla wielu czytelników informacja, która ich uspokoi. Zwłaszcza dla tych wytrwałych kilkunastu odbiorców moich treści, którzy bardzo często zaglądali na bloga.

Z uwagi na to, że za pomocą artykułów zrealizowałem zdecydowaną większość zaplanowanych tematów, więc pozostały mi tylko te z wyższej półki. Wymagają one poświęcenia znacznej energii, czasu oraz sił, aby je porządnie opracować. Są to chociażby takie tematy jak: zadania tekstowe (z treścią) czy też dowodzenie (dowody). Jest też kilka drobniejszych tematów, które jeszcze chciałbym opisać, ale muszą one poczekać na swoją kolej.

Przypomnę tylko, że w ciągu ostatnich blisko 20 miesięcy (od 23 maja 2018 do 1 grudnia 2019) stworzyłem nieco ponad 70 artykułów. I tutaj można zobaczyć dokładny listę (spis treści) tego o czym mówię: http://matmajakiejnieznasz.blogspot.com/p/blog-page.html

Od tego roku (czyli roku 2020) chcę położyć znaczny nacisk na inną (współczesną) formę przekazywania mojej wiedzy, doświadczenia oraz pomysłów. Dodam, że pisanie artykułów nie było i nie jest dla mnie łatwe, lekkie i przyjemne, a dodatkowe przygotowywanie grafik sprawia(ło), że (s)traciłem stanowczo zbyt dużo czasu na to czym chciałem się podzielić z czytelnikami. Ci, którzy prowadzą bloga, doskonale wiedzą ile czasu i energii wymaga napisanie dobrego artykułu. Przy okazji jeśli ktoś nie ma umiejętności związanych z tworzeniem prostych grafik (a ja ich nie mam), to nie ma co się dziwić, że dobrych i ciekawych blogów matematycznych jest tyle ile palców u drwala po wypadku z piłą motorową. Czemu? Odpowiedź jest banalna: wymagają one sporo nakładów, a korzyści niekoniecznie mogą równoważyć te inwestycje.


No dobra. Wiemy już, że pisane artykuły odchodzą do lamusa (archiwum). Czym zatem chciałbym się zająć obecnie? Otóż od co najmniej pół roku chodzi mi po głowie nagrywanie podcastów. Jest to o tyle dobra jak i efektywna forma dzielenia się wiedzą i doświadczeniem, że jest nie tylko stosunkowo łatwa, ale i bardzo efektywna - zwłaszcza pod kątem nakładu czasu. Nie muszę zajmować się grafikami, wpisywać i dziesiątki razy poprawiać tekst, więc to daje mi sporą oszczędność czasu jak też energii. I właśnie dzięki temu będę w stanie nagrywać podcasty, które obecnie stają się coraz bardziej popularne.

Dla osób mniej zorientowanych, mogę w skrócie powiedzieć, że podcast to taka audycja, w której autor prowadzi monolog albo też zaprasza gościa i wówczas jest to dialog. Inaczej mówiąc: samodzielnie mówi o tym co według niego ważne, ciekawe i wartościowe, bądź też zaprasza gościa, który tego typu elementy będzie mógł przekazać.

Uważam, że w dzisiejszej rzeczywistości podcast jest jednym z bardzo dobrych, nowoczesnych pomysłów, ponieważ taka audycja jest bardzo łatwa do odsłuchania z uwagi na jej format i dostępność. Technicznie jest to popularny format mp3 (empetrójka) - czyli taki sam jakiego używamy od 20 lat do słuchania piosenek (w różnego rodzaju odtwarzaczach czy też współcześnie - smartfonach). O jej praktyczności świadczy prosty przykład: jedziemy autobusem, pociągiem, samochodem (a nawet gdy lecimy samolotem), więc możemy w tym czasie odpalić (odtworzyć) audycję z naszego podręcznego smartfona, włożyć słuchawki do uszu i dzięki temu mamy na żywo obok siebie Tomasza, który mówi o tym co myśli na temat matematyki i możemy oddać się odsłuchiwaniu tego czym chce się z nami podzielić. A jak ktoś jeszcze uprawia sport, to można biegać lub jeździć na rowerze i połączyć przyjemne z pożytecznym. Prawda, że oryginalny i wartościowy pomysł?

Z technicznej strony czeka mnie ustalenie tego w jaki sposób nagrywać (montować) audycje (podcasty), a także gdzie je zamieszczać, tak aby były możliwie łatwe do odsłuchania (ściągnięcia lub dostępu za pomocą Internetu). Wymaga to z mojej strony nauki, ale czuję, że to będzie jeden z najlepszych pomysłów związanych z dalszym dzieleniem się moją wizją nauki matematyki i myślenia. Zwłaszcza dlatego, że tego typu audycje można w bardzo łatwy sposób mieć przy sobie i wracać do nich kiedy tylko dusza zapragnie. To tak samo jak młodzież od wielu lat słucha muzyki - my będziemy mieli okazję słuchać podcastów.

Warto na koniec podkreślić, że artykuły, które zostały do tej pory opublikowane przeze mnie... zostają na blogu i nie znikają, więc można będzie do nich stale wracać. A jeśli będę miał możliwość, to od czasu do czasu być może dorzucę również te, które mam jeszcze w planach (oznaczone jako zaległe i wspomniane na początku). Jednak będzie to raczej miła niespodzianka, która będzie przeplatała zapowiedzi i krótkie opisy podcastów.

Tak więc niebawem będziemy mogli poczuć jak to jest, gdy będzie można mnie posłuchać (odsłuchać). Być może po ciężkim dniu ktoś zechce posłuchać mnie, bo dzięki temu może być łatwiej się odprężyć i zasnąć. Tego też nie mogę wykluczyć, chociaż przypomnę, że nadal moja główna intencja oraz cel pozostają takie same - inspiracja oraz uświadomienie tego, że naprawdę można a nawet trzeba inaczej (myśleć, uczyć oraz tworzyć).

Liczę na to, że ta zmiana nie wpłynie istotnie na to w jaki sposób moja praca będzie odbierana. Zdaję sobie sprawę, że jest to stosunkowo nowe medium (forma przekazu), ale zapewniam, że podcasty będą coraz bardziej popularne i w najbliższych kilku latach będziemy przeżywać ich prawdziwy rozkwit. Tak naprawdę to już podcasty "wchodzą pod strzechę", tak jak dawniej były to komputery domowe typu Commodore, Atari czy też Amiga. Myślę, że byłoby naprawdę fajnie, gdyby matematyka i jej nauczanie również mogą być przekazywane w jak najbardziej współczesnej formie. To może przyczynić się do tego, że coraz więcej dzieci będzie mogło cieszyć się nią, zwłaszcza gdy nauczyciele będą mieli odpowiednie wsparcie, którego tak bardzo potrzebują i wyczekują...

niedziela, 1 grudnia 2019

To jest dobra matematyka - czyli o nauce i sposobach jakie stosować wolno, trzeba a nawet należy (2)

W dzisiejszej odsłonie powiemy sobie o tym, co warto przemycić, gdy omawiamy temat figur płaskich. Będą to wskazówki oraz sugestie, które mają na celu pokazanie szerszego obrazu tego zagadnienia.


W tym artykule omówię kilka tematów, które mogą być wykorzystywane przy nauczaniu związanym z figurami płaskami (może to być również materiał na szkolenie). Nie są to wszystkie, ale wybrane przeze mnie tematy, które uznałem za konieczne do omówienia. Są nimi:

1. Pojęcie długości.
2. Obwód i pole.
3. Zamiana jednostek.
4. Wielokąty.
5. Tajemnicza liczba Pi.
6. Oś symetrii figury.


1. Pojęcie długości.

Długość można przedstawić poprzez ćwiczenia związane ze sznurkiem, nitką czy też gumką. Dzieci muszą samodzielnie testować i odkrywać właściwości tych obiektów. Na pewno szybko wpadną na to, aby je próbować układać w różne kształty oraz rozciągać a nawet rozcinać. I tutaj mamy od razu podział na krzywe oraz proste. Krzywe to takie linie, które nie są "w pełni rozciągnięte". Natomiast proste to te, które są na tyle naciągnięte, że od ich początku aż do końca... możemy przebiec (przejść) po najkrótszej linii. Bardzo łatwo to pokazać na przykładzie sznurka zwiniętego oraz naciągniętego. Od razu również możemy wprowadzić definicję prostej, a następnie półprostej i odcinka. Idealnie jest wtedy, gdy dzieci same odkrywają te właściwości, zaś nauczyciel stymuluje myślenie oraz poszukiwanie odpowiedzi poprzez delikatne naprowadzanie, zadawanie pytań czy też zwykłą, naturalną ciekawość.


2. Obwód i pole.

W przypadku obwodu sprawa ma się równie prosto. Każde dziecko może zmierzyć swój obwód w pasie, obwód w kolanie albo ramieniu, czy też obwód głowy. I definicja również powinna być dość prosta do ustalenia. Najprościej mówiąc obwód, to najkrótsza linia po której idziemy, aby wyjść z jednego punktu i wrócić do niego z drugiej strony. W przypadku wielokątów obwodem będzie suma każdego z odcinków, zaś przy krzywej - droga od jej początku do końca, biegnąca po niej samej. Dobrze jest również zauważyć, że prosta zawsze może być zamieniona na krzywą, zaś krzywa - na prostą. W ten sposób działa chociażby metr krawiecki, którym posłujemy się, gdy chcemy zmierzyć długość bądź obwód.

Z kolei pole, to pewien obszar na którym chcemy coś uprawiać. Pole może być również wykorzystane pod budowę domu czy też ogrodu. Inaczej mówiąc pole to pewien obszar, który jest ogrodzony (ograniczony). W przypadku pola figur płaskich będącymi wielokątami, to obszar który obejmuje to co w środku jak też to czym są ogrodzone od reszty. Dobrze jest wspomnieć, że do pola figury należy również jej obwód.

A w jaki sposób oznaczamy pole? Najprościej będzie do tego celu użyć figur, które można łatwo układać obok siebie, a także bez problemu dzielić na mniejsze części. I akurat do tego idealnie nadają się kwadraty! Dlatego właśnie jednostki pola są nazywane kwadratowymi. Przy okazji trzeba także przemycić to, że kwadraty mogą być małe i duże, więc wtedy odpowiednią nazwę będą miały również pola. W przypadku, gdy zechcemy wyrazić pole figury w kwadratach o boku centymetra, to mamy centymetry kwadratowe, zaś gdyby to miały być kwadraty o boku metra, wówczas powiemy o metrach kwadratowych.


3. Zamiana jednostek.

W przypadku, gdy dzieci w końcu zaczną pytać o to kiedy używamy jednostek o większych kwadratach, a kiedy o mniejszych, wówczas trzeba wspomnieć, że można je wyrażać zarówno w tych większych jak i mniejszych. Matematycy mówią o tym jako o zamianie jednostek. I dotyczy ona zarówno długości jak i pola. Jednym z najprostszych i zarazem efektywnych sposobów nauki zamiany jednostek jest model dłoni. Dzięki niemu możemy nie tylko bezpiecznie wprowadzić dzieci w świat jednostek, ale również dać im możliwość używania modelu, który zawsze przy nich jest. A do tego jest im już bardzo dobrze znany. Tak więc palce mogą służyć nie tylko do dodawania oraz odejmowania, ale także zamiany jednostek.


4. Wielokąty.

W przypadku wielokątów oczywiście mamy cały wachlarz możliwości dotyczący ich prezentacji. Przede wszystkim dzielimy je na trójkąty i czworokąty. Następnie badamy ich właściwości dotyczące kątów (suma 180 bądź 360) oraz boków (nierówność trójkąta i powstawanie czworokątów). Następny etap to zajęcie się ich przekątnymi, gdyż w czworokątach mają one szczególne znaczenie. Dobrze jest oczywiście również dać możliwość dzieciom tworzenia czworokątów, które nie są mają żadnej pary boków równoległych - a potem zapytać je w jaki sposób można obliczyć (zmierzyć) pole takiej oto figury.

Przy okazji wielokątów można również wspomnieć o takich, które mają zarówno kąty tej samej miary jak i boki tej samej długości. Tak, chodzi o wielokąty foremne - ich powstawanie jak i zastosowanie w praktyce. Wystarczy wspomnieć o parkietażu - czyli o tym, że płytki na podłodze lub na ścianach są układane w taki sposób, aby odpowiednio się ze sobą łączyły i tworzyły ładne wzory. Oczywiście nie trzeba dodawać, że to idealny temat do tego, aby przejść do figur symetrycznych. Wszystko zależy od wyobraźni oraz przygotowania nauczyciela i tego z jakimi dziećmi pracuje.

5. Tajemnicza liczba Pi.

Oprócz wielokątów mamy również figury, które nie mają prostych. Dlatego koniecznie trzeba powiedzieć o tym czym jest i w jaki sposób powstaje koło, a także czym różni się od okręgu. Do tego dobrze jest również wspomnieć o tym czym jest problem kwadratury koła. Na pewno przydatne może okazać się to opracowanie (fragment artykułu opublikowanego w czasopiśmie "Mam dziecko w szkole" nr 5/2019). Wierzę, że jest na tyle prosto wyjaśnione, że każdy z przyjemnością będzie mógł je dopasować do swoich potrzeb i dostosować do możliwości dzieci, które będą ten temat zgłębiać.



6. Oś symetrii figury.

Figury płaskie mogą być również symetryczne. Co to oznacza? Otóż najprościej ujmując, można je zgiąć w taki sposób, aby obie części nałożyły się na siebie. I tutaj obowiązkowo trzeba to wykonać za pomocą konkretnych przykładów. Mogą to być narysowane figury, które składamy wzdłuż linii i sprawdzamy czy się na siebie nałożyły. Ważne, aby również odwracać proces. Narysujmy trójkąt i zegnijmy kartkę wzdłuż jednego z boków. Następnie po złożeniu kartki wytnijmy trójkąt i zobaczmy co powstało. Tak samo trzeba sprawdzić kwadrat, prostokąt, trapez i inne wielokąty. A potem oczywiście pora na koło i jego części, które składamy wzdłuż linii, rozcinamy i rozkładamy. Na koniec warto również pomieszać wielokąty z kołem. A jak zabawa dobrze się rozkręci, to dodatkowo jeszcze składamy kartkę na 2 bądź na 4 części. W ten sposób można szybko praktycznie przekonać się czym jest symetria i po czym poznać czy dana figura jest czy nie jest symetryczna. Przy okazji warto również sprawdzić emblematy (symbole) marek samochodów, które są umieszczane z przodu bądź tyłu każdego pojazdu. Dzieci z pewnością szybko je odnajdą albo sobie przypomną.


Myślę, że można również wykorzystać poniższe materiały (artykuły i książki) w których są nieco szerzej opracowane elementy o których wspominałem powyżej. Są nimi:

1) ARTYKUŁ nr 35-39. Wysokość w figurach rewelacyjnie opisana - to matematyka świetnie zrozumiana i solidnie opanowana (5 części)

2) ARTYKUŁ nr 45, 46 i 49. Proste i ich magiczne właściwości - odkrywamy i tworzymy ciekawe zależności (3 części)

3) ARTYKUŁ nr 41. Doświadczanie i zrozumienie matematyki w codziennym życiu - czy możemy uczyć efektywniej?

4) Seria rewelacyjnych 🌟 🌟 🌟 książek autorstwa Mirosława Majewskiego 👏 (dla bardziej ambitnych nauczycieli matematyki, którzy uwielbiają konstrukcje wielokątów i kół w praktyce). Dodam tylko, że ta seria książek może być wykorzystana do nauki i tworzenia konstrukcji - dla dzieci na poziomie klasy 5-8 (i to nawet bez problemu na kreatywne matematyczne zajęcia trwające przez cały semestr):
   
A) Geometria w kolorze: zaczarowany świat trójkątów
B) Szkice o geometrii i sztuce: sztuka konstrukcji geometrycznych
C) Szkice o geometrii i sztuce: gereh - geometria w sztuce islamu
D) Szkice O geometrii i sztuce między Wschodem i Zachodem

5) https://infomatma.jimdo.com/matematyka/zamiana-jednostek/ - do punktu zamiany jednostek (model dłoni i przykładowe filmiki)

PS. Podane numery artykułów odnoszą się do moich artykułów opublikowanych na tym blogu. Spis treści znajduję się w górnej części strony (w wersji dla komputera).Gdyby ktoś nie chciał szukać lub nie mógł odnaleźć, to można kliknąć tutaj:  👉👉👉   SPIS TREŚCI BLOGA

środa, 13 listopada 2019

Wielokrotności i dzielniki - czyli jak to prosto ogarnąć, aby zrozumieć ich mroczne tajniki (4)

Koniec rozważań w poprzednim artykule opierał się na pytaniu: a co z liczbami nieparzystymi? Skąd wiadomo przez które z nich mamy dzielić i sprawdzać?

Zaznaczyłem wyraźnie, że wśród nieparzystych liczb mamy liczby pierwsze i złożone. I o ile te liczby pierwsze zostały nam na samym końcu, to znaczy że nie miały żadnych ("normalnych") dzielników poza dwoma, które wynikają z definicji (dzielą się przez siebie samą i przez jeden). Natomiast ("normalne") liczby nieparzyste (czyli te, które nie są pierwszymi) musiały być podzielne przez 3, 5 lub 7... lub też być nieparzystymi wielokrotnościami liczb pierwszych! Dlaczego akurat nieparzystymi? Ponieważ przy parzystej wielokrotności liczb nieparzystych zawsze otrzymujemy liczbę parzystą, a my teraz zajmujemy się wyłącznie nieparzystymi.

No i to właśnie odkrycie sprawia, że niebawem wszystko stanie się jasne!

Jaki z tego wniosek? Otóż wystarczy odsiać (wykreślić) wszystkie wielokrotności liczb 2, 3, 5, 7: pozostałe liczby - czyli te, które nie zostały wykreślone (usunięte)... są liczbami pierwszymi. Zanim to zrobimy, to jeszcze garść ciekawych informacji.

Co zatem wiemy na temat liczb nieparzystych, które jednocześnie nie są pierwszymi? Oto najważniejsze spostrzeżenia:
- nie dzielą się przez 2, 4, 6, 8, 10 i każdą inną liczbę parzystą (dowolną wielokrotność dwójki),
- nie mają swojej całkowitej połowy, więc jej rozkładem jest (może być) najmniejszy iloczyn 3xA (jeśli liczba jest podzielna przez 3), zaś druga część rozkładu tego iloczynu jest zarazem przedostatnim maksymalnym dzielnikiem,
- mogą być podzielne przez 3, tylko wtedy gdy są nieparzystą wielokrotnością trójki (np. 3x3=9, 5x3=15, 7x3=21, 9x3=27 itd.), więc oba czynniki iloczynu są (muszą być) nieparzyste,
- jeśli są podzielne przez 5, to dana liczba musi mieć na końcu wyłącznie piątkę (nie może mieć zera, bo byłaby parzysta),
- mogą być podzielne przez 7, tylko wtedy gdy są nieparzystą wielokrotnością siódemki (np. 3x7=21, 5x7=35, 7x7=49, 9x7=63 itd.) i tutaj również oba czynniki są (muszą być) nieparzyste,
- mogą być podzielne przez 9, tylko wtedy gdy są nieparzystą wielokrotnością dziewiątki (np. 3x9=27, 5x9=45, 7x9=63, 9x9=81, 11x9=99) i tutaj znowu oba czynniki są (muszą być) nieparzyste.
- każda z liczb podzielnych przez 3 (nieparzysta wielokrotność trójki) jednocześnie wykreśli (odnajdzie) te, które są podzielne przez 9. Dlatego właśnie nie ma konieczności usuwania liczb podzielnych przez 9, gdy poprawnie wykreśliliśmy wszystkie podzielne przez 3 (ponieważ już nie ma żadnej wielokrotności dziewiątki do wykreślenia).

Z powyższych wniosków możemy zobaczyć i następnie zrozumieć ciekawe zależności. Myślę, że w formie w tabeli to wszystko wygląda nieco lepiej niż słowne wyjaśnienia. Dzięki temu będzie łatwiej zobaczyć o czym mowa i zrozumieć opisywane zależności. Za chwilę zobaczymy bardzo nietypowe tabele wraz z ich wyjaśnieniem.

DZIELNIKI LICZB NIEPARZYSTYCH

Weźmy teraz na warsztat wszystkie dwucyfrowe liczby nieparzyste (nie będące pierwszymi) i zobaczmy jak niewiele mają one dzielników (i przy okazji rozkładu jako iloczyn dwóch liczb całkowitych). Inaczej mówiąc, wykażemy że mogą one powstać z wielokrotności tylko kilku różnych niewielkich liczb. Albo nieco bardziej matematycznie - mają nie tylko mało dzielników, ale także niewiele możliwości rozkładu jako iloczyn dwóch liczb całkowitych.

Zanim jednak wypiszemy te liczby, zerknijmy na wykaz początkowych liczb pierwszych: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89 i 97. Jest ich w pierwszej setce dokładnie 25. Przy okazji warto wspomnieć, że jedyną parzystą liczbą pierwszą jest dwójka. Wszystkie inne są oczywiście nieparzyste (rzecz jasna bez jedynki).

Nasuwa się natychmiast pytanie: ile jest wszystkich dwucyfrowych liczby nieparzystych (nie będących pierwszymi) w naszym podstawowym zbiorze liczb z sita Eratostenesa (od 2 do 100)? Otóż wbrew pozorom nie ma ich tak wiele oraz wcale nie tworzą długiego szeregu - jest ich tylko 24. Oto one ustawione w kolejności rosnącej (wybrane z powyższego szeregu): 15, 21, 25, 27, 33, 35, 39, 45, 49, 51, 55, 57, 63, 65, 69, 75, 77, 81, 85, 87, 91, 93, 95 i 99. Zapamiętajmy ten szereg liczb, bo pod koniec jeszcze do nich wrócimy.

Teraz chcemy zająć się na chwilę liczbami z powyższego łańcuszka, które są podzielne przez 3. Jak je znajdziemy? Otóż wykorzystując cechę podzielności, która mówi o tym, że liczba podzielna przez 3 musi mieć sumę cyfr, która daje liczbę podzielną przez 3. I przypominam, że takie sumowanie można robić tak długo, aż otrzymamy liczbę jednocyfrową. Zatem usunęliśmy wszystkie liczby, które nie dzielą się przez 3 (z wyjściowego szeregu wykreślamy te, które nie mają sumy końcowej wynoszącej 3, 6 lub 9). W takim układzie, te które nam zostaną to takie oto liczby (nieparzyste i podzielne przez 3): 15, 21, 27, 33, 39, 45, 51, 57, 63, 69, 75, 81, 87, 93 i 99 - razem 15 liczb.

Pozornie zadanie wydaje się (sprawdzenie ile mają dzielników powyższe liczby) wyjątkowo trudne, żmudne i czasochłonne, prawda? A tymczasem...

Teraz rozkładamy te liczby jako iloczyn trójki i sprawdzamy dalsze ich dzielniki. Zerknijmy do tabeli i popatrzmy jak to będzie wyglądać:

TABELA 1. Nieparzysta wielokrotność trójki (iloczyn z liczbą nieparzystą lub pierwszą).

Liczby nieparzyste które są wielokrotnością trójki (bez pierwszych), powstają poprzez iloczyn trójki i liczby nieparzystej (lewa kolumna) bądź liczby pierwszej (prawa kolumna).
Wiemy, że liczby pierwsze nie mają żadnych dzielników oprócz samej siebie i jedynki, więc wszystkimi dzielnikami liczb w prawej kolumnie są te zaznaczone na czerwono (liczby pierwsze, a więc dwa dzielniki) oraz stojąca przed nimi trójka (trzeci dzielnik).

Przykładowe rozkłady na różne iloczyny liczb 39, 51, 87 i 93 (z prawej kolumny) będą wyglądały następująco:

TABELA 2. Dzielniki wybranych liczb (iloczyn trójki i liczby pierwszej).

Widać zatem wyraźnie, że w przypadku, gdy mamy iloczyn dwóch liczb pierwszych, wówczas mamy możliwość ich zapisu jako iloczyn tylko na dwa sposoby. Pierwszym z nich rozkład podstawowy - jako iloczyn jedynki i liczby wyjściowej (1x39 i 1x51), zaś drugi to wielokrotność liczby pierwszej (różnej od jedynki) oraz drugiej (pozostałej) liczby pierwszej (3x13 i 3x17).

Natomiast dzielnikami są wszystkie liczby biorące udział w obu rozkładach. I tak dla liczby 39 będą to: 1, 3, 13, 39; dla 51 - 1, 3, 17, 51; dla 87 - 1, 3, 29, 87, zaś dla 93 - 1, 3, 31, 93. W tym przypadku dla każdej z liczb mamy tylko cztery dzielniki, ponieważ jest tylko jeden dodatkowy rozkład poza podstawowym (zaznaczony na szaro).

Teraz zajmiemy się drugą (lewą) kolumną dla iloczynu (wielokrotności) trójki i liczby nieparzystej (nie będącą liczbą pierwszą). Widzimy, że tym razem będziemy mieli znacznie więcej dzielników jak też możliwości rozkładu na iloczyn różnych kombinacji dla dwóch liczb.

Przykładowe rozkłady na różne iloczyny liczb 45, 75, 81 i 99 (z lewej kolumny) będą wyglądały następująco:

TABELA 3. Dzielniki wybranych liczb (iloczyn trójki i liczby nieparzystej).

Widać zatem wyraźnie, że w przypadku, gdy mamy liczbę nieparzystą, wówczas mamy możliwość jej zapisu jako iloczyn dwóch liczb nieparzystych (żadna z nich nie jest liczbą pierwszą) przynajmniej na kilka sposobów (zawsze na co najmniej dwa, gdy badana liczba nie jest pierwsza jak widzieliśmy poprzednio). Liczba sposobów uzależniona jest od tego na ile (czynników pierwszych) możemy rozbić drugą część rozkładu (liczby). W naszym badanym przypadku pierwszą częścią rozkładu jest trójka.

TABELA 4.  Dzielniki wybranych liczb w kontekście grupowania iloczynu dwóch liczb!

Jak już doskonale wiemy z poprzedniego ćwiczenia, pierwszym z rozkładów jest ten podstawowy - zawsze jako iloczyn jedynki i liczby wyjściowej (1x45 i 1x75). Z kolei drugi to wielokrotność kolejnej liczby pierwszej (pamiętajmy, że liczby nieparzyste nie dzielą się przez 2) oraz drugiej części rozkładu danego iloczynu (3x15 i 3x25, 5x9 i 5x15), która zawsze jest liczbą nieparzystą.

A co w takim razie z naszymi dzielnikami? Otóż dzielnikami są wszystkie kombinacje (różne iloczyny) czynników pierwszych, biorących udział w danym rozkładzie liczby wyjściowej.

RYSUNEK 1.  Dzielniki wybranych liczb w kontekście grupowania iloczynu dwóch liczb!

Jaki z tego wniosek? Otóż jeśli mamy liczbę podzielną przez 3, to po rozłożeniu jej na czynniki pierwsze, możemy wypisać jej dzielniki w kolejności rosnącej. Następnie dobieramy je w pary (jako iloczyn): pierwszy z ostatnim, drugi z przedostatnim i tak dalej... aż wyczerpiemy wszystkie pary bądź też trafimy na środkowy czynnik (gdy liczba dzielników jest nieparzysta). Co wtedy? Otóż w takiej sytuacji mnożymy go przez siebie i mamy już wszystkie iloczyny (jako pary) podanej liczby.

No dobrze, niby wszystko już jasne, ale co z dzielnikami? Jak je wyznaczamy mając rozłożoną liczbę na czynniki pierwsze? Otóż dzielniki tworzymy ze wszystkich kombinacji rozkładu na czynniki pierwsze. Zatem im więcej czynników pierwszych, tym więcej możliwości zapisu danej liczby jako iloczynu dwóch liczb! Dodam w sekrecie, że w przypadku liczb potęgowych (nieparzystych!) sprawa jest jeszcze prostsza! Ba! Jest tak prosta, że aż boli! Mianowicie w rozkładzie na czynniki pierwsze będzie możliwa jedynie kombinacja tych samych czynników. I wtedy można w ciągu kilku (kilkunastu) sekund wypisać wszystkie jej dzielniki! Przykładem niechaj będzie liczba 81. Składa się ona z iloczynu czterech trójek (3 do potęgi 4). Zatem jej dzielnikami będą jedynka (3^0), dalej 3 (3^1), kolejno 9 (3^2) i ostatnia to 27 (3^3).

Gdybyśmy mieli liczbę składającą się z nieparzystej liczby czynników pierwszych, to również stosujemy ten sam schemat. Weźmy jeszcze liczbę 3125. Składa się ona z iloczynu pięciu piątek (5 do potęgi 5). Zatem jej dzielnikami będą jedynka (5^0), dalej 5 (5^1), kolejno 25 (5^2), dalej 125 (5^3), następnie 625 (5^4) i ostatnia to 3125 (5^5). Z kolei ich rozkładami na iloczyny dwóch liczb będą odpowiednio: a) dla liczby 81: 1*81, 3*27, 9*9 oraz b) dla liczby 3125: 1*3125, 5*625, 25*125. Jak zatem widzimy, są pewne liczby przy których zarówno proces rozkładania na czynniki pierwsze, znajdowanie wszystkich dzielników oraz zapisywanie ich jako różne iloczyny dwóch liczb... może być wyjątkowo proste!

W ten oto sposób tajemnica wszystkich rozkładów na czynniki pierwsze, dzielników oraz różnych kombinacji iloczynów dwóch liczb dla liczb nieparzystych... została właśnie rozwikłana! Prawda, że teraz jest to jeszcze bardziej jasne?



TABELA 5, 6, 7.  Materiały do samodzielnego wykorzystania (analizy) lub inspracji - nieparzysta wielokrotność piątki, siódemki i dziewiątki (iloczyn z liczbą nieparzystą lub pierwszą).

Analogiczne rozważania można wykonać dla liczby 5, 7 i 9 (tak, tych które wykorzystywaliśmy w sicie Eratostenesa jako wykreślane kolejnych ich wielokrotności), żeby naprawdę solidnie zrozumieć w jaki sposób dokonuje się rozkład na czynniki pierwsze, znajdowanie dzielników, a następnie łączenie w pary (grupowanie) dwóch liczb jako różnych iloczynów tej samej liczby.


ODWRÓCONE SITO ERATOSTENESA?

Przypomnijmy sobie liczby z szeregu o którym była mowa na początku - wszystkie dwucyfrowe nieparzyste (nie będących pierwszymi) ustawione w kolejności rosnącej (wybrane z powyższego szeregu): 15, 21, 25, 27, 33, 35, 39, 45, 49, 51, 55, 57, 63, 65, 69, 75, 77, 81, 85, 87, 91, 93, 95 i 99.

KROK 1: Przesiewamy wszystkie liczby przez filtr podzielności przez 3.

Teraz z tej grupy, usuwamy wszystkie liczby podzielne przez 3 (ich suma to 3, 6 lub 9), więc otrzymujemy liczby nieparzyste, ale niepodzielne przez 3. Są nimi tylko takie liczby: 25, 35, 49, 55, 65, 77, 85, 91, 95. Zostało ich niewiele, ale chyba szybko odkryjemy dlaczego. Nie są one parzyste, więc odpadła nam połowa (druga połowa to parzyste). Spośród 49 liczb nieparzystych (pierwszą z nich była 3), wyrzuciliśmy liczby pierwsze (25), więc w ten sposób otrzymaliśmy wszystkie dwucyfrowe liczby nieparzyste, których jest 24. A z tej grupy znowu wykreśliliśmy te podzielne przez 3 (było ich 15), zatem zostało ich zaledwie 9.

KROK 2: Przesiewamy wszystkie liczby przez filtr podzielności przez 5.

Co by się stało gdybyśmy teraz chcieli je przesiać pod kątem podzielnych przez 5? Otóż byłby to błyskawiczny proces. Dlaczego? Z uwagi na to, że liczby nieparzyste podzielne przez 5, muszą mieć na końcu właśnie taką cyfrę! Czyli odpadną nam te oto liczby: 25, 35, 55, 65, 85 i 95. Co nam jeszcze zostanie? Jakie liczby i o jakich własnościach (cechach) związanych z wielokrotnością i podzielnością? Otóż będą to zaledwie trzy liczby: 49, 77 i 91.

KROK 3: Przesiewamy wszystkie liczby przez filtr podzielności przez 7.

Pytanie czy jest ktoś kto już domyśla się, że nasze trzy sierotki (49, 77 i 91) są one podzielne przez 7? Tak! Każda z nich jest wielokrotnością siódemki (odpowiednio 7, 11 i 13-krotną), więc oznacza to, że siódemka jest dla nich dzielnikiem. I w ten oto sposób nie pozostała nam żadna z liczb (ze zbioru 2-100), która nie byłaby podzielna przez 2, 3, 5 lub 7. Oczywiście braliśmy pod uwagę liczby dwucyfrowe, ale doskonale wiadomo, że jednocyfrowe nieparzyste (3, 5, 7, 9) są również podzielne właśnie przez 3, 5 lub 7. Zatem nie musimy ich badać.

Pozostaje nam teraz radość i satysfakcja z tego, że sprawdziliśmy, że po operacji usunięcia liczb parzystych, a następnie wykreślenia tych podzielnych przez 3, 5 oraz 7... otrzymamy właśnie te liczby pierwsze, które zostają na sicie Eratostenesa! Można nawet powiedzieć, że jest to trochę zakręcona i odwrócona forma sprawdzania liczb z naszego znajomego sita.

====== SCHEMAT ODWRÓCONEGO SITA ERATOSTENESA ======

sobota, 9 listopada 2019

Wielokrotności i dzielniki - czyli jak to prosto ogarnąć, aby zrozumieć ich mroczne tajniki (3)

W poprzednim odcinku omówiliśmy sobie sytuacje w których mamy do czynienia z iloczynem lub ilorazem dwóch liczb całkowitych. W tym odcinku będziemy mogli tę wiedzę wykorzystać do tego, aby zrozumieć kolejne poziomy na których osadzone jest zagadnienia wielokrotności i dzielników. Zawczasu uprzedzam, że dzisiejszy wykład może okazać się nieco trudniejszy, więc jeśli ktoś nie zrozumie o co chodzi za pierwszym razem, to zachęcam aby przeczytać artykuł po raz kolejny. Stopniowo wszystko powinno się zacząć rozjaśniać.

Kontynuujemy temat związku wielokrotności z dzielnikami.

Każda podstawowa liczba tworząca wielokrotność jest jednocześnie dla niej dzielnikiem. Przykładowo liczba 16 jest wielokrotnością dla 2, 4, 8 i 16. Zatem wszystkie z tych liczb są dzielnikami liczby 16. Analogicznie dla liczby 20 - jest wielokrotnością dla 2, 4, 5, 10 i 20, zatem także te liczby są jej dzielnikami. Przy okazji mała uwaga: nie biorę pod uwagę jedynki jako, że jest ona zawsze dzielnikiem dla każdej z liczb, a jednocześnie niewiele nam pomaga w dalszych poczynaniach.

No i tak jak poprzednio wspominałem - każdy dzielnik danej liczby przy pomnożeniu przez liczbę całkowitą musi dać liczbę wyjściową. Przykładowo jeśli liczba 8 jest dzielnikiem dla 24, wówczas wielokrotność liczby 8 (iloczyn przez liczbę całkowitą) musi dać liczbę 24 (wyjściową). W przeciwnym wypadku ósemka nie byłaby (nie jest) dzielnikiem dla 24. To tak gwoli przypomnienia, aby kolejne rozważania lepiej się układały w głowie.


SITO ERATOSTENESA

Zastanówmy się dlaczego sito Eratostenesa jest świetną pomocą do wyznaczania liczb pierwszych (w zakresie do 100).



Otóż zaraz się przekonamy jak niezwykła idea kryje się za tą matematyczną zabawą (algorytmem). Najpierw jednak krótki zarys tego w jaki sposób wykorzystujemy sito do tego, aby odsiać liczby złożone, tak aby pozostały jedynie liczby pierwsze.

KROK 1: Rysujemy lub też drukujemy (można też wyciąć) kwadratową tabelę 10x10.

KROK 2: Wypisujemy w tabeli liczby od 1 do 100. Można to zrobić w liniach poziomych (wiersze) lub pionowych (kolumny). Zwykle spotyka się tę tabelę z wpisanymi liczbami w wierszach, ale nie ma przeszkód, aby zrobić je w kolumnach.

KROK 3: Zamalowujemy (wykreślamy albo nawet wycinamy) całkowicie kwadrat z liczbą 1, jako że nie jest ona ani liczbą pierwszą ani złożoną.

KROK 4: Bierzemy w kółko liczbę 2, a następnie wykreślamy każdą kolejną jej wielokrotność. Inaczej mówiąc wykreślamy z tabeli kwadraty z wpisanymi liczbami: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18 i tak aż do ostatniej liczby 100.

KROK 5: Bierzemy w kółko liczbę 3, a następnie wykreślamy każdą kolejną jej wielokrotność. Inaczej mówiąc wykreślamy z tabeli kwadraty z wpisanymi liczbami: 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27 i tak aż do ostatniej liczby 99. Zauważmy, że parzyste wielokrotności trójki (6=2x3, 12=4x3, 18=6x3, 24=8x3) zostały już wykreślone (usunięte) za pomocą kroku czwartego w którym wykreślaliśmy wielokrotności dwójki. Wychodzi na to, że aby nie wykreślać po raz kolejny wykreślonych liczb, można zająć się jedynie tymi, którymi są nieparzyste wielokrotności trójki (9=3x3, 15=5x3, 21=7x3, 27=9x3). Sprawne oko zauważy, że wykreślamy "co szóstą" liczbę, poczynając od 9.

KROK 6: Bierzemy w kółko liczbę 5, a następnie wykreślamy każdą kolejną jej wielokrotność. Inaczej mówiąc wykreślamy z tabeli kwadraty z wpisanymi liczbami: 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50 i tak aż do ostatniej liczby 100.

Zauważmy, że parzyste wielokrotności piątki (10=2x5, 20=4x5, 30=6x5, 40=8x5) zostały już wykreślone (usunięte) za pomocą kroku czwartego w którym wykreślaliśmy wielokrotności dwójki. Wychodzi na to, że aby nie wykreślać po raz kolejny wykreślonych liczb, można zająć się jedynie tymi, którymi są nieparzyste wielokrotności piątki (15=3x5, 25=5x5, 35=7x5, 45=9x5). Wiele dzieci szybko odkryje, że wykreślamy "co dziesiątą" liczbę, poczynając od 15.

KROK 7: Bierzemy w kółko liczbę 7, a następnie wykreślamy każdą kolejną jej wielokrotność. Inaczej mówiąc wykreślamy z tabeli kwadraty z wpisanymi liczbami: 14, 21, 28, 35, 42, 49, 56, 63, 70 i tak aż do ostatniej liczby 98.

Zauważmy, że parzyste wielokrotności siódemki (14=2x7, 28=4x7, 42=6x7, 56=8x7) zostały już wykreślone (usunięte) za pomocą kroku czwartego w którym wykreślaliśmy wielokrotności dwójki. Wychodzi na to, że aby nie wykreślać po raz kolejny wykreślonych liczb, można zająć się jedynie tymi, którymi są nieparzyste wielokrotności siódemki (21=3x7, 35=5x7, 49=7x7, 63=9x7). I także tutaj wystarczy nieco sprytu, aby zrozumieć, że wykreślamy "co czternastą" liczbę, poczynając od 21.


W ten oto sposób pozostałe (niewykreślone) liczby to właśnie nasze poszukiwane liczby pierwsze. I co istotne - mają one tylko dwa dzielniki - samą siebie oraz jedynkę. Możemy w pewnym uproszczeniu powiedzieć, że są już niepodzielne.


Warto w tym miejscu zastanowić się nad kilkoma kluczowymi kwestiami. Jedną z najbardziej tajemniczych spraw jest to, że niewiele dzieci posiada wiedzę na temat tego dlaczego nie wykreślaliśmy (wielokrotności) liczb: 4, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, i tak dalej. Co sprawia, że wystarczyło na tylko wykreślanie wielokrotności 2, 3, 5 i 7? Oto wyjaśnienie tej skrywanej przez lata tajemnicy.

1) Każda wielokrotność dwójki (4, 6, 8, 10, 12) jednocześnie pomogła nam znaleźć (wykreślić) wielokrotność liczby 4 (4, 8, 12, 16, 20, 24 itd.).

2) Każda parzysta (!) wielokrotność trójki (6=2x3, 12=4x3, 18=6x3, 24=8x3, 30=10x3) jednocześnie pomogła nam znaleźć (wykreślić) wielokrotność liczby 6 (6, 12, 18, 24, 30 itd.). Pamiętajmy, że nieparzyste wielokrotności trójki (9=3x3, 15=5x3, 21=7x3, 28=9x3 itd.) nie są wielokrotnościami szóstki, więc to jest powód dla którego liczba 6 musi być jednocześnie podzielna przez 2 i 3.

3) Każda wielokrotność dwójki (4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24) jednocześnie pomogła nam znaleźć (wykreślić) wielokrotność liczby 8 (8, 16, 24, 32 itd.).

4) Każda nieparzysta (!) wielokrotność trójki (9=3x3, 27=9x3, 45=15x3, 63=21x3, 81=27x3, 99=33x3) jednocześnie pomogła nam znaleźć (wykreślić) wielokrotność liczby 9 (9, 27, 45, 63, 81, 99). Pamiętajmy, że parzyste wielokrotności dziewiątki (18=2x9, 36=4x9, 54=6x9, 72=8x9, 90=10x9) zostały znalezione (wykreślone) przez wielokrotności liczby 2. Przy okazji z powyższego powinno być oczywiste, że każda liczba podzielna przez 9 musi być jednocześnie podzielna przez 3.

5) Każda parzysta wielokrotność piątki (a tak naprawdę to dwójki!) sprawiła, że liczby będące wielokrotnością dziesiątki (10, 20, 30, 40 itd.) zostały już wcześniej znalezione (wykreślone), bo parzyste wielokrotności piątki są zarazem dzielnikami dla wszystkich wielokrotności liczby 10.

Z powyższego widzimy, że (pierwsze) prawidłowe wykreślanie wielokrotności dwójki sprawiło, że nie musimy wykreślać kolejnych parzystych wielokrotności tej dwójki. Nie wykreślamy zatem liczb podzielnych przez 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, ponieważ każda z nich jest już wielokrotnością dwójki (czyli została już wykreślona). W ten oto sposób odpadł nam problem sprawdzania podzielności przez wszelkie liczby parzyste.

Pojawia się od razu naturalne pytanie - a co z liczbami nieparzystymi? Skąd wiadomo przez które z nich mamy dzielić i sprawdzać?

Wśród nieparzystych liczb mamy liczby pierwsze i złożone. I o ile te liczby pierwsze zostały nam na samym końcu, to znaczy że nie miały żadnych ("normalnych") dzielników poza dwoma, które wynikają z definicji (dzielą się przez siebie samą i przez jeden). Natomiast ("normalne") liczby nieparzyste (czyli te, które nie są pierwszymi) musiały być podzielne przez 3, 5, 7... lub też być nieparzystymi wielokrotnościami liczb pierwszych! To ci dopiero odkrycie, prawda?!


W następnym odcinku będziemy kontynuowali nasze rozważania, bo czuję, iż w tym momencie artykuł jest na tyle obszerny, że resztę przemyśleń, odkryć i wniosków dobrze będzie opisać w kolejnej odsłonie.


SITO ERATOSTENESA - przykładowe prezentacje wykonane przez kreatywnych autorów





Podsumowanie: sito Eratostenesa stanowi doskonałą formę przedstawienia procesu dzięki któremu następuje wyłowienie liczb pierwszych. Dobrze jest przemyśleć to w jaki sposób podawać dzieciom możliwość odkrywania i tworzenia wniosków oraz zależności, które na pierwszy rzut oka mogą być niewidoczne. Dobrym pomysłem wydaje się również wykorzystywanie pojęcia wielokrotności, parzystości i nieparzystości wraz z liczbami pierwszymi i złożonymi. Dzięki temu zrozumienie tego czym są i w jaki sposób powstają zarówno dzielniki oraz wielokrotności... powinno przejść na kolejny szczebel matematycznego wtajemniczenia.

Linki do stron z których pobrałem obrazki (różne formy graficzne sita Eratostenesa)
1) https://tex.stackexchange.com/questions/76285/automation-static-array-for-the-sieve-of-eratosthenes
2) https://tex.stackexchange.com/questions/44673/sieve-of-eratosthenes-in-tikz

niedziela, 3 listopada 2019

Wielokrotności i dzielniki - czyli jak to prosto ogarnąć, aby zrozumieć ich mroczne tajniki (2)

W poprzednim artykule napisałem, że jeśli ktoś odczuwa niedosyt oraz potrzebuje pewnej dawki inspiracji i ćwiczeń, aby być rozgrzanym na kolejny wykład, to proponuję nieco głębiej zastanowić się nad kilkoma problemami. Dzisiaj postaram się rzucić nieco światła na kilka z nich, tak aby stopniowo przechodzić do sedna zagadnienia i dać możliwość szerokiego spojrzenia na temat wielokrotności i dzielników. Temat bowiem wydaje się dość ciekawy, ale dopiero w kontekście powiązania go z innymi elementami. Natomiast o tych elementach będę opowiadał w tym i kolejnych wykładach.

Proszę zatem zaopatrzyć się w kubek ciepłej kawy lub herbaty i rozpocząć uważną oraz wnikliwą lekturę. Nie muszę chyba dodawać, że dzięki temu można samodzielnie opracować fajne i wartościowe ćwiczenia, prawda? Od razu uprzedzam, że w tej odsłonie będę mówił o rzeczach oczywistych i doskonale znanych. Niemniej podejrzewam, że dzięki takiemu "uświadomieniu doskonale znanego" można będzie zobaczyć temat świeżym okiem. A to z kolei może pociągnąć za sobą wczucie się w perspektywę dziecka, które nie do końca odnajduje się w świecie matematycznych zagadek. Zatem zapraszam do oczywistej lektury...

Dzisiejszy wykład będzie omawiany w dwóch częściach. Pierwsza z nich będzie dotyczyła analizy liczb poprzez pryzmat trzech podstawowych działań matematycznych, zaś druga czwartego jakim jest dzielenie. Warto zastanowić się jaki jest związek dodawania z mnożeniem oraz odejmowania z dzieleniem. Dzięki temu można będzie jeszcze głębiej zrozumieć istotę i cel omawianego tematu jak też nieco szerszej analizy.

Zastanówmy się co się stanie w przypadku, gdy poddamy dwie liczby naturalne czterem podstawowym działaniom (operacjom) matematycznym. Naszym pryzmatem i zarazem lupą będzie analiza z uwagi na podział na liczby parzyste jak i nieparzyste.


MNOŻENIE, DODAWANIE i ODEJMOWANIE DWÓCH LICZB NATURALNYCH

Tabela 1. Działania na dwóch liczbach - parzysta i nieparzysta.

Tabela 2. Działania na dwóch liczbach - nieparzysta i parzysta.

Tabela 3. Działania na dwóch liczbach - obie parzyste.

Tabela 4. Działania na dwóch liczbach - obie nieparzyste.

Tabela pierwsza i druga pokazują wyraźnie, że w przypadku pomnożenia liczby parzystej przez nieparzystą, wynik będzie parzysty (kolejność nie ma znaczenia). Jeśli chodzi o dodawanie i odejmowanie, to okazuje się, że przy kombinacji liczb parzystej i nieparzystej, wynik będzie nieparzysty. I to bez względu na to w jakiej kolejności je dodajemy bądź odejmujemy. Przy odejmowaniu warto wspomnieć, że jeśli pierwsza z liczb będzie mniejsza od drugiej, wówczas wynik nadal będzie nieparzysty, tyle że ze znakiem ujemnym.

Trzecia tabela pokazuje kombinacje działań dla dwóch liczb parzystych. Co z niej wynika? Widać wyraźnie, że każde z trzech działań poza dzieleniem (omówię je poniżej osobno) zawsze daje wartość parzystą. Przy okazji pamiętajmy, że liczby ujemne także dzielimy na parzyste i nieparzyste.

Ostatnia tabela przedstawia sytuację gdzie manipulujemy dwiema liczbami nieparzystymi. I szybko można zauważyć, że w przypadku mnożenia, wynik będzie nieparzysty, zaś przy dodawaniu i odejmowaniu - zawsze parzysty.


DZIELENIE DWÓCH LICZB NATURALNYCH

Teraz pora na omówienie dzielenia w każdej z powyższych tabel. W przypadku tego działania mamy pewne ograniczenia (np. nie wolno dzielić przez zero). Przy okazji muszę dodać, że w wielu przypadkach nie można jednoznacznie określić typu wyniku końcowego (parzysta lub nieparzysta) dla tego działania. Dlatego omówimy sobie je nieco bardziej szczegółowo. Zaznaczam, że do analizy wziąłem tylko dwie liczby całkowite dodatnie (naturalne), przy uwzględnieniu warunku, że pierwsza (dzielna) jest większa od drugiej (dzielnik) i obie są różne od zera. Chodzi bowiem o to, aby ta prezentacja wraz z krótkim omówieniem była maksymalnie zrozumiała i mogła stanowić punkt wyjścia dla dalszych poszukiwań oraz formułowania wniosków.

Rozpatrzymy cztery przypadki dzielenia, czyli wszystkie możliwe kombinacje dla dwóch liczb.

1) LICZBA PARZYSTA przez NIEPARZYSTĄ

W przypadku dzielenia liczby parzystej przez nieparzystą, wynikiem może być albo "czysta" liczba parzysta albo nieokreślona liczba całkowita (to znaczy zarówno parzysta jak i nieparzysta) z dowolną resztą (tabela 1).

Wynik ilorazu (tego bez reszty) mówi nam o tym, że obie liczby - zarówno dzielnik (3) jak i wynik dzielenia (6) - są dzielnikami liczby wyjściowej (18), która dla obu z nich jest także wspólną wielokrotnością. Z kolei, gdy otrzymujemy wynik z resztą, wtedy mamy gwarancję, że liczba przez którą dzielimy (5) nie jest jednym z dzielników wyjściowej liczby (16). Dodatkowo wiemy również, że nasza liczba wyjściowa (16) nie jest wielokrotnością dzielnika (5). Niby oczywiste, ale moim zdaniem warto o tym chwilę pomyśleć.

2) LICZBA NIEPARZYSTA przez PARZYSTĄ

Z kolei w przypadku dzielenia liczby nieparzystej przez parzystą, okazuje się, że jedyne co jest pewne to fakt, że nie otrzymamy liczby całkowitej (tabela 2). Wiemy jeszcze to, że reszta będzie na pewno nieparzysta. Wynika to z tego, że przy mnożeniu przez liczbę parzystą otrzymujemy wynik w postaci parzystej. A u nas wyjściowa liczba jest nieparzysta (15), więc (brakująca) reszta również musi mieć taką postać. Inaczej mówiąc wielokrotność (7) liczby parzystej (2) daje nam liczbę parzystą (14), więc reszta nie może być parzysta. Dobrze jest samodzielnie wymyślić kilka przykładów i sprawdzić tę regułę.

3) LICZBA PARZYSTA przez PARZYSTĄ

Dochodzimy do sytuacji w której dzielimy dwie liczby parzyste. I w tej sytuacji możemy z pewnością stwierdzić, że na pewno wynikiem będzie liczba całkowita (tabela 3). Nie wiemy jednak czy będzie ona parzysta czy nieparzysta. Gdybyśmy zerknęli na wyniki ilorazu (3 i 10) i pomnożyli przez liczby, które były naszymi dzielnikami (odpowiednio 6 i 2), to okaże się, że teraz wynik będzie parzysty (wcześniej nasza wyjściowa liczba - odpowiednio 18 i 20). Dlatego nie możemy jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie o rodzaj wyniku (parzysty czy nieparzysty), gdy wiemy tylko, że obie liczby, które dzielimy są parzyste.

4) LICZBA NIEPARZYSTA przez NIEPARZYSTĄ

Ostatnia tabela pokazuje nam co się dzieje, gdy obie liczby, które dzielimy są nieparzyste. W przypadku dzielenia obu liczb nieparzystych, wynikiem może być albo "czysta" liczba nieparzysta albo nieokreślona liczba całkowita (to znaczy zarówno parzysta jak i nieparzysta) z dowolną resztą (tabela 4).

Wynik ilorazu (tego bez reszty) mówi nam o tym, że obie liczby - zarówno dzielnik (3) jak i wynik dzielenia (5) - są dzielnikami liczby wyjściowej (15), która dla obu z nich jest także wspólną wielokrotnością. Z kolei, gdy otrzymujemy wynik z resztą, wtedy mamy gwarancję, że liczba przez którą dzielimy (5) nie jest jednym z dzielników wyjściowej liczby (21). Dodatkowo wiemy również, że nasza liczba wyjściowa (21) nie jest wielokrotnością dzielnika (5). Niby oczywiste, ale moim zdaniem warto o tym chwilę pomyśleć.

I teraz wnioski końcowe dotyczące dzielenia (zakładamy, że dzielna jest większa od dzielnika i obie liczby są naturalne):

- iloraz liczby parzystej przez nieparzystą daje nam liczbę parzystą (liczba wyjściowa jest wielokrotnością dzielnika, np. 18/3 = 6),
- iloraz dwóch liczb nieparzystych daje nam liczbę nieparzystą (liczba wyjściowa jest wielokrotnością dzielnika, np. 15/3 = 5),
- iloraz dwóch liczb parzystych (liczba wyjściowa jest wielokrotnością dzielnika, np. 18/6 lub 20/2) daje wynik bez reszty,
- reszta z dzielenia liczby nieparzystej przez parzystą, jest również nieparzysta (15/2 = 7 reszta 1)
- reszta z dzielenia występuje tylko wtedy, gdy liczba wyjściowa nie jest wielokrotnością dzielnika (np. 12/5, bo wielokrotność 5 nie daje 12, czy też 16/3, bo wielokrotność 3 nie daje 16).


Przy okazji odpowiemy sobie na pytanie - jaki jest związek wielokrotności z dzielnikami. Otóż każdy iloraz, który nie daje reszty (czyli jak kto woli - daje resztę zerową) pokazuje dzielniki danej liczby. Przykładowo weźmy sobie na warsztat mamy liczbę 12. Możemy ją rozbić na takie iloczyny jak: a) 12*1, 2*6, 3*4, a potem te same iloczyny tylko w odwrotnej kolejności. I każda para liczb (12,1 i 2,6 oraz 3,4) mówi nam o dzielnikach. W naszym wypadku są nimi: 1, 2, 3, 4, 6 i 12. Zauważmy, że 5 ani 7 nie są dzielnikami liczby 12, ponieważ 12 nie jest ich wielokrotnością! Inaczej mówiąc, dzieląc liczbę 12 przez 5 albo przez 7 otrzymamy resztę. Natomiast jeśli w wyniku dzielenia dostajemy resztę, to ani dzielnik ani liczba całkowita (ta zawierająca w sobie jeszcze resztę!) nie są dzielnikami liczby wyjściowej. W naszym przypadku 12/2 = 5 r2, więc ani 2 (mowa o dzielniku, a nie o reszcie) ani 5 nie są dzielnikami 12. Analogicznie przy 12/7 = 1 r5, więc również ani 7 ani 1 nie są dzielnikami 12.

Jeszcze jedna rzecz o której warto pamiętać. Otóż jeśli dana liczba jest dzielnikiem liczby wyjściowej (dzielna), to jej wielokrotność (czyli iloczyn przez liczbę całkowitą) musi dać naszą dzielną. Zatem jeśli chcę mieć pewność, że 18 jest dzielnikiem 54, to muszę uzyskać 54 za pomocą mnożenia 18 przez liczbę całkowitą. Jeśli chcę natomiast szybko obalić stwierdzenie, że 16 jest dzielnikiem 54, to wystarczy, że powiem iż 16x3 = 48 (za mała), zaś 16x4 = 64 (za duża), czyli nasza poszukiwana liczba 54 znajduje się pomiędzy 48 a 64. Żartując można powiedzieć, że potrójna wielokrotność 16 jest za mała, zaś poczwórna - zbyt duża. Na pewno zatem nie będzie to całkowita wielokrotność, co sprawia, że sprawdzana liczba 16 nie jest (nie może być) dzielnikiem liczby 54.

Podsumowanie: Myślę, że w tej odsłonie powiedzieliśmy sobie wystarczająco dużo na temat tego co na kolejnych etapach może nam ułatwić lepsze zrozumienie zagadnienia wielokrotności i dzielników. Warto na spokojnie zastanowić się nad tym co powyżej zaprezentowałem, ponieważ mam wrażenie, że dla dzieci te treści są zupełnie nieznane bądź nieoczywiste. Dając im szanse na to, aby odkrywały te wnioski i zależności, sprawiamy że będą mogły zobaczyć ten temat w szerszej perspektywie. A przecież chyba o to chodzi, aby te małe części układanki pasowały do całego obrazu, prawda?